Sáng Mồng Hai

VÕ HOÀNG

Sáng mồng hai Tết, Giáo Tuất lén vợ ra ngồi trên miếng đá lớn cạnh đám bông hoàng điệp, hai tay đặt lên đùi, ngó qua ngó lại. Một hồi, động lòng ngâm nho nhỏ:

“Nhập thế cuộc bất khả vô văn tự
Chẳng hay ho cũng phải nghĩ một bài!
Huống chi mình đã đỗ tú tài
Ngày Tết đến cũng phải một hai câu đối
Đối rằng:
Cực nhân gian chi phẩm giá…”

Mới tới đó, cảm thấy ngồi xụi lơ như vậy mà đọc thơ thì chưa đúng phép. Giáo Tuất đứng hẳn đậy. Rồi dường như chợt nhớ gì lại cúi người xuống, quơ tay tìm cho được hai hòn đá cuội cầm ra hai tay, gõ thử. “Tiếng tốt à!”

Chân bước tới một bước ngắn, tay gõ một cái. Bước thêm bước nữa lại gõ cái nữa. Xong thì bước lui, lại gõ. Bấy giờ thì giọng thật rõ, thật gọn:

“Đối rằng:
Cực nhân gian chi phẩm giá phong nguyệt tình hoài
Tối thế thượng chi phong lưu giang hồ khí cốt.
Viết vào giấy dán ngay lên cột
Hỏi mẹ mày: Rằng dốt hay hay?”

Giáo Tuất lại ngừng, quay đầu ngó vô nhà. Chợt lớn giọng hơn:

“Hỏi mẹ mày: Rằng dốt hay hay?
Rằng: Hay thì thật là hay
Chẳng hay sao lại đỗ ngay tú tài!”

Dứt câu này thì Giáo Tuất đã trở về vị trí cũ, nghĩa là trước miếng đá, chỉ cần dùng chân xuống là ngồi yên chỗ ngay. “Thì ngồi, đợi gì nữa!” Đọc hết:

“Xưa nay em vẫn chịu ngài.”

Ngó vô nhà lần nữa, Giáo Tuất biết rằng bữa sáng này là bữa sáng thảnh thơi nhất trong mấy năm qua. Mụ vợ mà không bị bịnh cảm thì giờ này là giọng mụ ong ỏng, điếc con ráy. Hết la con Sửu rồi tới rầy thằng Thân, hết chửi thằng Thìn thì mắng thằng Dậu, thằng Ngọ. Đứa này bắt qua đứa kia liền liền cái miệng.

Hồi hừng trời, nằm ngọ nguậy hết ngủ được, Giáo Tuất tuột nhẹ xuống khỏi sạp không thèm mang guốc, vậy mà mụ vợ cũng hay. Từ chỗ sạp ngủ ra tới lu nước uống có mười mấy bước, mụ vợ cố nói theo cho được một câu, giọng còn ngái ngủ mà vẫn nghe thánh thót:

“Ba con Sửu, lấy quần áo sạch của tụi nhỏ ra dũ rồi vắt lên cửa sổ sẵn, chút nữa tụi nó bận đi mừng tuổi bà ngoại. Nhớ dũ cho mạnh à nghe hông, coi chừng con rắn, con rít. Biểu con Sửu quét nhà, lùa rác vô, mà đừng có hốt đem đổ.”

Thường thường, Giáo Tuất ít để ý tới lời nói của mụ vợ, bởi vì mụ luôn luôn nói những điều mà Giáo Tuất biết hết rồi. “Thì mụ nằm liệt giường, làm không được, tui biết, tui phải làm thế cho mụ chớ.” Có cái điều mụ vợ rầy mắng con cái thì Giáo Tuất chịu thua. Ai đời, tụi nhỏ, bạch con mắt ra là bị quần cho tới tối, nhất là con Sửu. Hình như nó làm bất cứ cái gì cũng bị rầy.

Giáo Tuất đưa tay gãi đầu, lại chợt ngẫm nghĩ tới bài thơ Tú Xương vừa rồi mà buồn buồn. “Thiệt! Tết nhứt gì mà kỳ cục. Kẹo bánh, gạo nếp không có thứ gì hết, nói chi tới câu đối, câu liễn.”

Tới lúc có một chút ánh sáng len qua những khe trống của lá dừa soi rọi từng khoảng dài cắt ngang khoảnh đất trước mặt, Giáo Tuất mới hay mình ngồi đó cũng hơi lâu rồi. “Tụi nhỏ chắc gần thức. Làm gì thì cũng phải lo cho tụi nó, không có mụ vợ lải nhải hoài, bực cái mình lắm!” Giáo Tuất uể oải đứng lên, chắp tay sau đít lững thững bước trở vô nhà mà trong lòng tiêng tiếc, chưa kịp ngắm đám hoàng điệp đang hồi sung sức, trổ bông.

Trong nhà có tiếng con nít nói chuyện với nhau thì thào. “Hên! Hồi nãy mà có đứa nào ra đám bông, thấy mình vừa ngâm thơ, vừa bước trước chắc nó nói mình khùng,” Giáo Tuất nói thầm trong bụng.

Bắt đầu nghe giọng mụ vợ:

“Tao biểu là phải thay đồ, không có đứa nào được cãi lời hết. Tổ cha tụi bay, mỗi đứa có một bộ đồ mới, bận suốt ngày hôm qua, lùi đất lùi cát rồi bữa nay mang vô nhà người ta nữa sao?”

Tiếng thằng Thìn:

“Đi qua ngoại chớ có phải đi nhà ai đâu má!”

“Ngoại thì ngoại, tao biểu thay đồ là thay đồ, mày nói nữa, tao ngồi lên được, tao bẻ cổ ngược ra sau lưng, mầy nghe chưa.”

Không có đứa nào lên tiếng. Giáo Tuất bước nhanh tới ngưỡng cửa đã thấy con Sửu xốc nách thằng Tuất nhỏ đứng dựa lu nước, mắt nó long lanh.

“Gì vậy? Gì vậy Sửu? Tết nhứt mày khóc hả? Gì vậy, nói nghe coi.”

Con nhỏ không trả lời, với lấy ống lon nhón gót múc nước. Nó đặt lon nước trên cây xà vách rồi chúm bàn tay lại đút vào, xong rồi thì chà mạnh lên mặt thằng Tuất nhỏ. Giáo Tuất quăng cho nó cái khăn rằn, hỏi nữa:

“Gì vậy? Sao mày khóc? Sao con khóc?”

Tiếng mụ vợ vọng ra:

“Nó đòi bận lại bộ đồ mới hôm qua, rồi mấy đứa qủi nhỏ cũng bắt chước cũng đòi. Con cái gì mà lì. Tui chửi nãy giờ. Bộ con Sửu khóc hả?”

Giáo Tuất nín thinh, hối hận vì đã không biết giữ kín đáo để có thể làm con Sửu bị chửi thêm nữa. Vừa lúc tiếng mụ vợ tiếp luôn:

“Tổ cha mày. Tao thiệt tình không ưa cái thứ nghèo mà làm sang.”

Hình như mụ vợ ngồi dậy rồi, tiếng nói lớn hơn trước và có cả tiếng kẽo kẹt của cái sạp cây:

“Đồ cũ mà sạch thì thôi chớ. Đầu năm đầu tháng mặc đồ dơ tới nhà người ta hả! Vậy chớ năm ngoái tụi bay bận đồ cũ không, có chết chóc gì chưa. Ba đời thằng cha mày làm công nhân viên, hai ba năm mới có mấy bộ đồ, muốn bận trong mình hoài chắc.”

Giáo Tuất biết mình mà không lên tiếng lúc này mụ vợ còn nói nữa, mà càng nói nhiều càng nói bậy bèn cướp lời:

“Mấy ngày rày mà má mày la rầy tùm lum tà la ra không kiêng cữ gì hết trơn hết trọi coi làm sao được. Chuyện gì thì nói nhỏ nhẹ tụi nó nghe chớ gì.”

“Nghe, nghe mà sao nó ra đó nó khóc. Nó bồng thằng nhỏ đi ngang tui, nó dặm thình thịch xuống đất, ông chịu nổi không?”

Rồi mụ vợ chắc mệt nằm trở xuống. Cái sạp được nước, kêu kẹt kẹt. Giáo Tuất ngoài này bước lại gần con Sửu, vuốt đầu nó:

“Kệ, thay đồ đi con. Thay đồ sạch qua ngoại lậy ông bà, rồi về chớ có đi đâu đâu. Má mày đương bịnh đó, bả đổ quạu bả đánh nhằm cái lúc Tết nhứt này là tụi bay bị đòn cả năm chớ không phải chơi đâu. Thay đồ đi.”

Giáo Tuất nói xong thì chán ngán, buông thõng tay, ngó ra ngoài. “Tưởng vui vẻ mấy ngày này, vậy mà cũng có chuyện gì ở đâu.”

Thằng Dậu hai tuổi chập chững đi, ôm ống chân Giáo Tuất đòi bồng. Bộ đồ mới của nó, đàng trước bụng mà còn dính từng bệt đất. Khỏi nhìn đằng sau, Giáo Tuất cũng biết đít quần của nó dơ cỡ nào, nên thấy vợ có lý, dỗ con:

“Thay hết, đứa nào cũng thay hết.”

Rồi quay qua con Sửu, nói luôn:

“Con Sửu thay đồ trước đi, đưa em đây ba bồng. Rồi thay đồ cho thằng Dậu, thằng Thân.”

Hai tay bồng hai đứa, Giáo Tuất ngoái nhìn theo con Sửu, ruột thắt lại. Đứa con gái đầu lòng ngày nào mẹ nó cưng như cưng trứng. Bắt đầu từ cái dạo cuộc sống bị thắt chặt lại với quá nhiều khó khăn, tình thương dành cho nó mất đi mỗi lúc một ít. Mấy năm nay, mụ vợ thay đổi tính tình nhiều quá. Con cái thay vì dạy, mụ chỉ mắng chửi. “Lại còn luôn luôn gây chuyện với mình mới kỳ!”

Mấy hôm trước, may mà mụ vợ lãnh phần mang thẻ mua hàng quốc doanh, rồi liên tiếp hai buổi đứng chờ vẫn không mua được mấy cái đồ lặt vặt làm bánh làm trái ăn Tết vậy mà cũng cự nự với Giáo Tuất mấy lần, chớ không thì cũng mấy chục lần là ít.

Tiếng mụ vợ lại lên, lần này tới thằng Thìn:

“Thằng qủi này, mày cũng muốn chết nữa mới cãi lại tao. Lấy đồ ra cho thằng Thân, thằng Dậu, bận cho tụi nó. Còn thằng Ngọ để nó bận mình ên.”

Giáo Tuất bước vào trong, buông hai đứa nhỏ xuống rồi chộp lấy đống quần áo trên tay thằng Thìn, giở từng cái ra, tìm bâu áo, lưng quần, căng hai tay dũ mạnh:

“Mấy đứa ra ngoài rửa mặt cho rồi đi, rồi trở vô thay đồ, chút xíu nữa chị Sửu dắt qua ngoại, ngoại cho lì xì.”

Mụ vợ hớt lời:

“Hứ! Lì xì! Thời buổi này mà lì xì. Ông nói cho tụi nhỏ nó mong.”

Ờ! Giáo Tuất biết mình quen miệng nói trật. Thời buổi này, ăn còn không đủ, ai ở đâu có mà lì xì. “Thằng Ngọ còn biết cái gì là lì xì chớ tụi thằng Thân, thằng Dậu, thằng Tuất nhỏ thì biết cái chó gì. Mấy năm nay, người ta ai cũng lo đói.”

Giáo Tuất làm xong việc, ghé đít ngồi lên sạp, quay nhìn mụ vợ, một hồi thì nói nhỏ:

“Má mày coi uống thuốc gì không, tui đi hỏi người ta, tui đi kiếm.”

Mụ vợ có vẻ cảm động, ngó trừng Giáo Tuất. Bất chợt, mụ đưa bàn tay gầy guộc nắm lấy tay chồng, lắc đầu nhè nhẹ. Giáo Tuất hỏi nữa:

“Tui nấu cháo má mày ăn nghe!”

Mụ vợ nói nhỏ giọng:

“Tui không đói đâu. Ông coi chừng con Sửu, thằng Thìn thay đồ cho tụi nhỏ rồi biểu tụi nó đi qua má lậy bàn thờ xong thì về liền đừng có ở bển, ba má không rảnh coi chừng đâu, tụi nó phá lắm. Mà ông có đi qua bển không?”

Giáo Tuất lắc đầu không trả lời liền mà ngẫm nghĩ: “Mụ vợ bịnh hoạn, đi đâu. Mà mình cũng không thích đi. Lễ lộc, phiền phức lắm. Rồi lại cái thân trống trơn như vầy, qua đó gặp mấy đứa em, đứa cháu, đưa cái mặt ra mà ngó thì coi sao được.” Hồi lâu mới nói:

“Má mày bịnh, tui đi sao được.”

Mụ vợ chưa nói gì thì con Sửu trở vô, nó đã thay đồ xong rồi, và kéo thằng Dậu, giằng ra thay áo, bộ dạng nó vẫn còn hậm hực lắm. Lần lượt. Thằng Thìn cũng vô, tiếp với chị lo cho mấy đứa nhỏ. Không khí gia đình tự nhiên lắng dịu lại và có vẻ hạnh phúc quá.

Giáo Tuất nói với hết thảy:

“Ngày Tết ngày nhứt rán mà giữ gìn. Hồi trước, lễ nghĩa mấy ngày này, thiệt ông bà không bỏ xót một chút. Bây giờ, mình cái gì cũng xứng sái cho qua. Cái tuổi như mấy đứa nhỏ này mà được ở thời trước, Tết vui lắm. Ban đêm, lúc giao thừa, đi với con nít lối xóm, cầm theo ống tre đựng mấy đồng tiền vừa đi vừa lắc, nghe súc sắc, súc sắc. Tới nhà người nào cũng hát.”

Rồi Giáo Tuất đâm hứng. Cái hứng bị đè ép không biết hồi nào tuôn ra bất tử, hai tay vòng trước ngực lắc mạnh cái ống tre tưởng tượng:

“Nhà nào nhà này, còn đèn còn lửa
Mở cửa cho anh em chúng tôi vào
Bước lên giường cao, thấy đôi rồng ấp
Bước xuống giường thấp, thấy đôi rồng chầu
Bước ra đằng sau, thấy nhà ngói lợp
Voi ông còn buộc…”

Tụi nhỏ há hốc miệng nhìn ba nó say mê biểu diễn. Thiệt tình mà nói, kể cả con Sửu, không có đứa nào cảm thấy hứng thú vì những lời lẽ súc sẻ mà ba nó đọc lại. Tụi nó ngạc nhiên đến chưng hửng vì cái cử chỉ quá mới mẻ của ba nó bữa nay.

Thường ngày, Giáo Tuất lầm lì như một người sống với nội tâm trọn vẹn hoặc luôn luôn có vẻ mệt nhọc, chán chường sau thời gian dài làm việc hết sức, bữa nay Giáo Tuất làm trò tụi nhỏ coi, tụi nó ngạc nhiên cũng phải.

Hết bài hát, Giáo Tuất vừa chợt thấy ngượng, liếc nhanh xuống mụ vợ một cái, nói tiếp:

“Thiệt! Bây giờ, Tết không phải là Tết, mà nói không phải Tết cũng không phải. Ai người ta quên được phong tục của mình bao giờ. Nhưng sao thấy nó kỳ kỳ. Má mày thấy đó, ông già tui, lễ lộc đâu ra đó. Không năm nào lúc ổng còn sống mà nhà cửa không đàng hoàng. Năm nào mà không ‘Xuân vương chính nguyệt sơ… khai bút đại cát,’ năm nào mà không cúng Bản Cảnh Thành Hoàng, Thần Kỳ Thổ Địa…”

“Ba mầy nói làm chi chuyện hồi xưa.”

“Đâu, mới đây mà, ba tui…”

Mụ vợ thấy vui vui, cười thiệt tươi, gượng ngồi dậy. Mụ vợ quơ tay vò đầu thằng Thân đang đứng cạnh đó, nhỏ giọng:

“Thì mới đây, nhưng vẫn là một cảnh đời khác. Tui biết. Hoàn cảnh sống nó thay đổi phong tục một ít, rồi thay đổi con người một ít. Mình biết thì mình biết vậy chớ làm sao mà tránh cho khỏi.”

“Chà! Bữa nay mụ vợ nói chuyện nghe hay à,” Giáo Tuất nói thầm. Thuận tay chụp vai thằng Dậu kéo lại, kẹp nó vào hai đùi đang nhịp nhịp. Mụ vợ khạc khạc cần cổ mấy cái, nói nữa:

“Ba mầy biết, tui cũng có học chút đỉnh. Tui dẫu gì cũng có suy nghĩ này nọ tui biết được. Thời nào cũng vậy, thay đổi một ít chớ cái hoàn cảnh tốt đẹp thì làm gì nó cũng làm cho con người ta tốt đẹp theo. Bữa nay ba mầy làm tui thấy mình lâu nay kỳ cục quá.”

Giáo Tuất quơ quơ tay:

“Thì đó, tui muốn nói với má mày, mai mốt, có một sự thay đổi…”

Rồi nhỏ giọng hơn:

“Có một sự thay đổi nữa, những người như tụi mình cũng còn xài được. Mình vẫn còn xài được.”

“Xí, nghe nói mà tươm tướp. Ba mày nói mà không biết mắc cở. Con người không giữ lễ giữ nghĩa gì, mai mốt người ta quẳng bỏ, ở đó mà xài được.”

“Là làm sao?”

“Ba mày nói tui dốt chắc! Bộ tui không biết được cái điều lễ bái nhỏ nhặt mấy ngày Tết này sao. Hồi đó, ông nội tụi nhỏ có nói cho ba mày nghe là mồng một thì ở nhà cha, mồng hai nhà vợ…”

“Mồng ba nhà thầy,” Giáo Tuất nói liền. “Má mày muốn tui, bữa nay, tui phải đi lễ nhà ông già vợ phải không?”

Mụ vợ nín thinh, cười cười nằm xuống. Giáo Tuất vò đầu thằng Dậu:

“Má mày bịnh, tui đi sao được.”

Mụ vợ lăn nghiêng ra, một tay đặt dưới má, nói nhỏ:

“Bịnh hoạn thì cũng rầu mà thiệt tình tui rầu nhứt là càng lúc càng thấy khó khăn quá. Tụi nhỏ càng ngày càng lớn mà tui thiệt tình không biết nó lớn để làm chi. Đã vậy còn mấy năm nay, tui đẻ năm một. Tạo ra cho nhiều, mai mốt bỏ chết đói mang tội.”

“Thôi mà, Tết nhứt má mày nói bậy quá!”

Nói vậy chớ Giáo Tuất cũng tự nhiên đâm rầu về cái chuyện con cái càng ngày càng thêm, miếng ăn càng lúc càng thiếu. “Kỳ, sống thời này, không biết ngày mai mình có cái gì để ăn không, rồi cứ lo hoài.”

Mụ vợ cầm tay Giáo Tuất:

“Ba mầy dắt tụi nhỏ đi qua nhà ba má đi. Tui nằm nghỉ một lát, tui dậy dọn bếp núc, nấu cái gì mà ăn.”

“Má mày bịnh, tui không đi đâu.”

Mụ vợ bóp mạnh tay chồng:

“Chiều nay là tui khỏe liền, tui biết mà. Mấy lần rồi, bầu nó hành hai ngày là cùng. Con dạ mà.”

Bầu hành! Giáo Tuất trợn trợn hai con mắt mà không nói được gì hết. Mụ vợ nói xong thì mỉm cười.

Tụi nhỏ nãy giờ ngồi rải rác, thấy ba má vui vẻ, tụi nó cũng mừng. Tới chừng Giáo Tuất giật mình trợn mắt và vì má nó nằm xuống rồi, không thấy được nụ cười, đứa nào cũng hết hồn, nín khe.


Trong Lòng Cách Mạng, Võ Hoàng, Nhân Văn xuất bản 1983.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: